ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد (الحج)

مؤلف

إيضاح الفوائد في شرح مشكلات القواعد تألیف فخر الدين ابوطالب محمد بن حسن بن يوسف حلى ، معروف به فخر المحققين (771 - 682 ق) يكى از بهترين شروح قواعد الأحكام علامۀ حلى (م 726 ق) مى‌باشد. نام ديگر کتاب إثبات الفوائد في شرح إشكالات القواعد (الذريعةج /5ص 5، ج 298/2) است.

اعتبار کتاب

اگر چه علامۀ حلى اين کتاب و کتاب‌هاى تذكرة الفقهاء، إرشاد الأذهان، الألفين الفارق بين الصدق و المين را به دليل درخواست فرزندش فخر المحققين تأليف نموده است اما بعد فخر المحققين خود اين کتاب را بنا به امر پدر بزرگوارش شرح زده است. (الذريعةج 496/2 و 497).
اگر چه مؤلف علاوه بر کتاب قواعد الأحكام ساير کتاب‌هاى پدر بزرگوارش همچون إرشاد الأذهان و نهج المسترشدين و مبادىء الأصول و تهذيب الأصول را شرح زده است امّا به دليل اهميت اين کتاب يكبار خطبۀ آن را بصورت مختصر شرح زده كه آن را جامع الفوائد يا إيضاح القلوب ناميده است. (الذريعةج 67/5 و أمل الآمل ج 261/2).
و يكبار نيز بر آن حاشيه و تعليقه زده است كه چون شاگردش على بن مظاهر آن را جمع‌آورى نموده است به نام المسائل المظاهرية ناميده شده است. (الذريعةج 172/6).
و يكبار نيز آن را بطور مفصل شرح زده است كه حاصل آن کتاب إيضاح الفوائد است جلد اول إيضاح الفوائد در زمان زندگانى علامۀ حلى و جلد دوم بعد از وفات او تأليف شده است. كه با توجه به تجربيات فقهى مؤلف و احاطۀ وسيع‌تر او به مباحث فقهى، شرح جلد دوم قواعد علامه از اعتبار علمى بيشترى برخوردار است.
کتاب باصطلاح شرح بالقول (قوله...أقول) مى‌باشد و مؤلف با احاطه‌اى كه به نظريات پدر بزرگوارش داشته و از جلسات خصوصى مباحثۀ او استفاده نموده است کتاب فقهى كاملى را در زمان خود تدوين نموده است.

تأليف و انتشار

کتاب موجود شامل مجموعه‌اى از شرح خطبۀ قواعد يا جامع الفوائد و همين‌طور إيضاح الفوائد است.
تاريخ تأليف شرح خطبۀ قواعد پس از پايان يافتن إيضاح الفوائد مى‌باشد.
علامۀ بزرگوار آقا بزرگ تهرانى در الذريعة مى‌نويسد: مؤلف پس از نگارش إيضاح الفوائد چون خطبۀ آن را شرح نزده بود از او خواسته شد كه خطبۀ آن را شرح بزند و او کتاب مختصر شرح خطبۀ قواعد جامع الفوائد را نوشت. (الذريعةج 67/5).
شرح جلد اوّل قواعد الأحكام تا آخر کتاب وصايا (اول کتاب نكاح) در زمان زندگانى علامۀ حلى (قده) پايان يافته است زيرا مؤلف در شرح جلد اوّل پدر بزرگوارش را با عبارت «دام ظله» دعا مى‌كند. در پايان اين جلد يعنى آخر کتاب وصايا در تاريخ 699 ق و 724 ق به عنوان تاريخ پايان يافتن کتاب ذكر شده است.
در پايان شرح جلد دوم قواعد نيز تاريخ اتمام آن 760 ق ذكر شده است. (الذريعةج 67/5 و ج 497/2) و با توجه به عبارت «قدس سره» تاريخ اتمام کتاب پس از وفات علامۀ حلى بوده است.
از آنجايى كه فاصلۀ 60 سال (699 تا 760 ق) براى اتمام اين دو جلد صحيح بنظر نمى‌رسد و از طرفى با توجه به تاريخ تولد فخر المحقّقين (682 ق) وى حدود 17 سال داشته است و نوشتن کتاب علمى در اين سطح غير متعارف مى‌نمايد بنظر مى‌رسد كه اتمام شرح جلد اوّل قواعد در سال 724 صحيح‌تر باشد.
کتاب موجود در سال 1387 ق در چاپخانۀ علميّه در قم و به امر آیت‌الله سيد محمود شاهرودى چاپ شده است. گروه تحقيق و نظارت بر انتشار کتاب آقايان سيد حسين موسوى کرمانى، شيخ على پناه اشتهاردى و شيخ عبدالرحيم بروجردى بوده‌اند.

تقسيم بندى مطالب

کتاب موجود شامل مجموع کتاب‌هاى جامع الفوائد (شرح مختصر خطبۀ قواعد) و إيضاح الفوائد مى‌باشد.
جلد اول و دوم کتاب موجود شرح جلد اول قواعد علامه (إيضاح الفوائد) مى‌باشد و جلد دوم و سوّم نيز شرح جلد دوم قواعد علامه مى‌باشد.
جلد اول کتاب‌هاى طهارت، صلاة، زكات، خمس، صوم، اعتكاف، حج، جهاد، متاجر را شامل مى‌شود.
جلد دوم شامل کتاب‌هاى متعددى است كه عبارتند از: دين و توابع آن (قرض، رهن، حجر، ضمان، حواله، كفالت، صلح)، کتاب امانات و توابع آن (وديعه، عاريه، لقطه، جعاله)، کتاب غصب و توابع آن (شفعه، احياء موات)، کتاب اجاره و توابع آن (مزارعه، مساقات، شركت، قراض، وكالت، سبق و رمايه)، کتاب وقوف و هدايا (سكنى و صدقه و هبه، اقرار و وصايا).
در جلد سوم کتاب‌هاى نكاح، فراق، خلع، ظهار، ايلاء، لعان، عتق و توابع آن (تدبير، کتابة، استيلاد) مطرح شده‌اند.
در جلد چهارم کتاب‌هاى أيمان، نذر و عهود، كفارات، صيد و ذباحه، اطعمه و اشربه، فرائض، قضاء، حدود، جنايات و ديات آورده شده است.

گفتار بزرگان

الذريعة به نقل از توضيح المقاصد تأليف شيخ بهايى (م 1031 ق): لم يصنف في الكتب الاستدلالية الفقهية مثله كتبه بأمر والده العلامة. (الذريعةج 496/2، 497).
ريحانة الأدب: إيضاح الفوائد في شرح مشكلات القواعد كه به امر والد معظمش علامه تصنيف و به فرمودۀ شيخ بهايى نظير آن در كتب فقهيه استدلاليّه تأليف نشده. (ريحانة الأدب 306/4).
فوائد رضويّة: و بالجمله از براى فخر المحققين است تحقيقات و تعليقات و شروح شايعه و تصنيفات رايعه مانند إيضاح الفوائد في حل مشكلات القواعد و شرح خطبة القواعد. (فوائد رضويه ص 487).
الكنى و الألقاب: له غير ما أتم من كتب والده العلامّة، كتب شريفة منها شرح القواعد سماه إيضاح الفوائد. (الكنى و الألقاب ص 16 ج 3).

منابع و مآخذ

- الذريعةج 496/2، ج 5/5، ج /5ص 67، ج 139/5، ج 172/6
- أمل الآمل ج 261/2
- تنقيح المقال ج 106/3
- ريحانة الأدب ج 306/4
- فوائد رضويه ص 486
- الكنى و الألقاب ج 16/3
- روضات الجنات ج 330/6
- أعيان الشيعة ج 159/9
- رياض العلماء ج 77/6

 

جهت دانلود و مشاهده کتاب کلیک کنید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

حقوق مولفان و ناشران

ﻣﺎ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﻭﺟﻪ ﺑﺮ ﺁﻥ ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ ﺗﺎ ﺣﻘﻮﻕ مادي و ﻣﻌﻨﻮﯼ ﻣﻮﻟﻔﺎﻥ ﻭ ﻧﺎﺷﺮﺍﻥ ﺁﺛﺎﺭ ﺭﺍ ﻧﺎﺩﯾﺪﻩ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ ﻭ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺭﻭ ﺣﺪﺍﮐﺜﺮ ﺗﻮﺍﻧﻤﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﮐﺎﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﯾﻢ ﺗﺎ ﺑﺘﻮﺍﻧﯿﻢ ﺭﺿﺎﯾﺖ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺟﻠﺐ ﮐﻨﯿﻢ و تا كنون موفق به اخذ بيش از 15000 مجوز از مولفين و ناشرين بوده ايم، اکنون اعلام میداریم ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﻋﺪﻡ ﺭﺿﺎﯾﺖ ﻣﻮﻟﻒ ﻭ ﯾﺎ ﻧﺎﺷﺮ با اعلام به ما، (بصورت کتبی) ﺁﻥ ﮐﺘﺎﺏ ﺍﺯ ﺩﺳﺘﺮﺱ ﺧﺎﺭﺝ ﻣﯽ ﮔﺮﺩﺩ.

 

شبکه های اجتماعی بازار کتاب

×

برای استفاده کاربردی تر از سایت ، اپلیکیشن بازار کتاب قائمیه را دانلود نمایید.

با لینک بر روی این لینک عضو کانال تلگرام ما شوید.