فضائل القرآن و ما انزل من القرآن بمکه و ما انزل بالمدینه

فضائل قرآن،يكى از شعب و شاخه‌هاى علوم قرآنى است كه در آن از فضائل و منافع قرآن،سوره‌ها و آيات آن بحث مى‌شود.افرادى چون ابو عبيد قاسم بن سلام،محمد بن عثمان ابى شيبة،هشام بن عمار،أبى ابن كعب انصارى،على بن حسن فضال و ابن ضريس در باب فضائل قرآن آثارى از خود بر جاى گذاشته‌اند.ابن ضريس،ابو عبد اللّه محمد بن ايوب بن ضريس بجلى(م 294 ق)كه يكى از حافظان و محدّثان اهل تسنن است كتاب خويش را بر مبناى روايات پيامبر(ص)و اصحاب آن حضرت نوشته است.نويسنده قبل از شروع به فضائل سوره‌هاى قرآن،چندين باب به ابتداى كتاب افزوده است كه از جملۀ آنها مى‌توان به باب‌هاى«آنچه در مكه و آنچه در مدينه نازل شده است»،«آنچه به صاحب و حافظ قرآن گفته مى‌شود،إقراء وارق»،«چگونه و در كجا قرآن نازل شده است»و ابواب ديگر اشاره كرد.

ناگفته نماند كه در اين كتاب تنها به فضائل برخى از سوره‌هاى قرآنى پرداخته شده است نه همۀ آنها.در اين زمينه كتاب احاديث و اطلاعات بسيار ارزنده‌اى را در اختيار خواننده قرار مى‌دهد،هرچند بسيارى از روايات آن براى خوانندۀ شيعى كتاب،ضعيف و يا بدون اعتبار است.

ويژگى كتاب:

قدمت كتاب و اتصال نزديك آن به زمان وحى ارزش زيادى به كتاب بخشيده است و اين اثر را مورد توجه نويسندگانى همچون جرير طبرى و سيوطى در نوشتن كتابهايشان قرار داده است.

ساختار كتاب

بنابه گفتۀ غزوة بدير محقق اين اثر اين كتاب داراى سه بخش بوده است اما متأسفانه بخش دوم آن از بين رفته است.بنابراين آنچه در دست مى‌باشد بخش اول و سوم اين كتاب است، مؤلف در بخش اول قبل از شروع به بيان فضائل سور قرآن،ابواب ذيل را به كتاب افزوده است:باب الرجل يمرّ بآية تخويف و رحمة فيسأل أو يتعوذ،باب ما يقرأ به الأعرابي الجاهل بالقرآن،باب فيما نزل من القرآن بمكة و ما نزل بمدينة،باب ما قالوا في الماهر بالقرآن،باب الرجل اذا ختم القرآن ما يصنع،باب كيف انزل القرآن و في كم أنزل؟،باب في فضل من تعلّم القرآن و علّمه و...

سپس در جزء سوم كتاب به بيان فضايل برخى از سور قرآنى پرداخته است كه عبارتند از:فاتحة الكتاب،بقره،آية الكرسى،انعام،كهف،الم*تنزيل(سجده)،يس، دخان،واقعه،حشر،ملك،زلزال،توحيد و معوذتين.در اين بخش بابى را نيز به نقل رواياتى اختصاص داده كه در آنها از لسان پيامبر اكرم(ص)و صحابه آن حضرت فضائلى دربارۀ برخى سور قرآن بيان شده است.بعد از پايان بخش سوم سماعات جزء اول و جزء سوم كتاب آمده است.

محقق كتاب كمبود بخش دوم كتاب را با گردآورى احاديثى كه در كنز العمال برهان فورى متوفاى سال 975 هجرى و الدر المنثور سيوطى متوفاى سال 911 هجرى از ابن ضريس نقل شده است،جبران كرده و در پايان اين نسخه آورده است.در اين قسمت فضائل سوره‌هاى بقره،آل عمران،نساء،مائده،توبه،هود،ابراهيم،حجر،نحل،أحزاب،

غافر،أحقاف،حديد،مزمل،زلزلة،إخلاص،فلق. علاوه‌بر اين محقق بابى را به ذكر دو سورة به نام«خلع»و«حفد»اختصاص داده است.به عقيدۀ اهل سنت اين دو سوره در مصحف ابن عباس و أبى ابن كعب موجود بوده و مشمول نسخ در تلاوت گشته‌اند.اكثر علماى اهل سنت معتقدند كه بخشى از آيات، در قرآن ضبط نشده و از قرائت ساقط شده است و اين‌گونه آيات را نسخ شده مى‌نامند.

بنابراين تلاوت قسمتى از آيات نسخ شده است كه البته اين عقيده از ديدگاه علماى شيعه مورد پذيرش نيست چرا كه التزام بدان قول به وقوع تحريف در قرآن كريم را نتيجه مى‌دهد در حاليكه عدم تحريف قرآن مورد اتفاق و اتحاد علماى شيعه مى‌باشد.

نسخه‌شناسى:

محقق در مقدمه به معرفى مؤلف و نيز ناسخ كتاب و غيره پرداخته است.

اين كتاب توسط«غزوة بدير»مورد تحقيق و تتبّع قرار گرفته است.وى به ضبط و تخريج آيات، احاديث و اخبار كتاب و نيز شرح واژگان پيچيدۀ آن و همچنين ضبط اسامى كسانى كه در سلسله سند روايات و اخبار قرار دارند و شرح حال بعضى از آنان پرداخته است.

محقق در انتهاى كتاب فهرستهاى مفيدى در اختيار خواننده قرار مى‌دهد:

فهرست آيات،احاديث،آثار موقوفه بر صحابه،اخبار و آنچه تابعين دربارۀ تفسير آيات گفته‌اند،اصحاب اخبار و فهرست موضوعات.

نسخه‌اى كه محقق از آن بهره برده است نسخه‌اى است كه توسط عبد الرحمن بن ابراهيم بن احمد مقدسى نگاشته شده است.مقدسى اين كتاب را از دو تن از اساتيد خويش،يكى عبد الحق بن عبد الحق بن احمد يوسفى(متوفاى 575 هجرى)و ديگرى ابو بكر احمد بن على بن ناعم فراگرفته است.

اين كتاب به زبان عربى در قطع وزيرى با جلد شوميز در 184 صفحه توسط«دار الفكر»سوريه

براى اولين‌بار در سال 1408 ه‍ 1988 م به چاپ رسيده است.

1-مقدمه محقق و متن كتاب

منابع:2-بهاء الدين خرمشاهى،دانشنامۀ قرآن كريم،ج 2،ص 1587 و 1588

3-سيد ابو القاسم خويى،بيان،ص 256-261

 

جهت دانلود و مشاهده کتاب کلیک کنید

  • اندازه قلم
  •  

حقوق مولفان و ناشران

ﻣﺎ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﻭﺟﻪ ﺑﺮ ﺁﻥ ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ ﺗﺎ ﺣﻘﻮﻕ مادي و ﻣﻌﻨﻮﯼ ﻣﻮﻟﻔﺎﻥ ﻭ ﻧﺎﺷﺮﺍﻥ ﺁﺛﺎﺭ ﺭﺍ ﻧﺎﺩﯾﺪﻩ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ ﻭ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺭﻭ ﺣﺪﺍﮐﺜﺮ ﺗﻮﺍﻧﻤﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﮐﺎﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﯾﻢ ﺗﺎ ﺑﺘﻮﺍﻧﯿﻢ ﺭﺿﺎﯾﺖ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺟﻠﺐ ﮐﻨﯿﻢ و تا كنون موفق به اخذ بيش از 15000 مجوز از مولفين و ناشرين بوده ايم، اکنون اعلام میداریم ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﻋﺪﻡ ﺭﺿﺎﯾﺖ ﻣﻮﻟﻒ ﻭ ﯾﺎ ﻧﺎﺷﺮ با اعلام به ما، (بصورت کتبی) ﺁﻥ ﮐﺘﺎﺏ ﺍﺯ ﺩﺳﺘﺮﺱ ﺧﺎﺭﺝ ﻣﯽ ﮔﺮﺩﺩ.

 

شبکه های اجتماعی بازار کتاب

×

برای استفاده کاربردی تر از سایت ، اپلیکیشن بازار کتاب قائمیه را دانلود نمایید.

با کلیک بر روی این لینک عضو کانال تلگرام ما شوید.